خانه / صنایع فرهنگی و خلاق

صنایع فرهنگی و خلاق

لفظ صنعت فرهنگ را اولین بار آدورنو و هورکهایمر در کتاب دیالکتیک روشنگری به کار بردند. از نظر این دو، صنعت فرهنگ وسیله‌ای برای فریب توده‌ها و ارائه پیامی یکسان توسط رادیو و سینما به توده مردم است. هر چند این نقد در ادامه توجه بیش‌تر به مخالفت با استثمار هنرمندان در این صنایع قرار معطوف گشت. هر چند مقابل نظرات منفی آدورنو که طرفدار فرهنگ نخبه‌گرا بود مخالفانی نیز چون بنیامین داشت که از هنر بازتولیدپذیر حمایت می‌کردند اما در نهایت این مفهوم در ابتدا بیش‌تر تصویری منفی داشت.

این امر منجر به توجه یونسکو به این صنایع و توجه به مسائلی چون حقوق هنرمندان و مقابله با هژمونی رسانه‌ای کشورهایی چون آمریکا شد و بسیاری از مباحث آن در مطالعات رسانه و اقتصاد سیاسی رسانه پیگیری شد. اما به تدریج با مشخص شدن اهمیت اقتصادی این صنایع و امکان مشارکت جمع بیش‌تری از مردم در تولید محتوا به کمک فناری‌های نوین، این تصویر منفی کمرنگ شد و با پیوند فناوری اطلاعات با آن مفهوم صنایع خلاق شکل گرفت. این تغییر نگاه ناشی از عبور از نگاه انتقادی مکتب فرانکفورت و کاربست تئوری‌های جریان اصلی اقتصاد در مطالعات این حوزه بوده است. این اتفاقات منجر به توجه کشورهای مختلف به این صنایع و ارائه سیاست‌هایی برای توسعه آن‌ها بوده است.

امروزه صنایع فرهنگی و خلاق در بسیاری از کشورها مورد توجه قرار گرفته‌اند. انگلستان سیاست‌های صنایع خلاق را برای پیشرو شدن در این صنایع مشخص می‌نماید، کره جنوبی شعار فرهنگی انتخاب نموده و با محصولات فرهنگی خود موج کره‌ای را راه می‌اندازد و استرالیا نیز صنایع فرهنگی و خلاق را پیشران توسعه خود قرار می‌دهد. این امر از آن روست که این صنایع علاوه بر آن که رشد اقتصادی و اشتغال را سرعت می‌بخشند، خلاقیت را به صورت عام در تمام بخش‌ها گسترش داده و در نهایت موجب توسعه‌ای همه جانبه می‌شوند. این امر ورای اهمیت سیاسی و اعتقادی این صنایع و نقش آن‌ها در قدرت نرم است.

اما سهم ایران از بازار وسیع این صنایع در دنیا بسیار کم است به گونه‌ای که در بسیاری از حوزه‌ها ایرانیان تنها مصرف‌کنندگان محصولات فرهنگی هستند، خصوصا در حوزه‌های فناورانه این صنایع مانند پویانمایی و بازی‌های رایانه‌ای. با این وجود چندی است شور و شوق بسیاری در کارآفرینی و نوآوری در این صنایع در کشور مشاهده می‌شود به گونه‌ای که از یک‌سو بازی‌ها و پویانمایی‌های ایرانی به تدریج جای خود را میان مخاطبان می‌گشانید و از سوی دیگر نهادهای حمایتگری مانند ستاد توسعه فناوری‌های نرم و هویت‌ساز معاونت علم و فناوری ریاست جمهوری و مراکز حمایت از کارآفرینی در قالب مراکز نوآوری و مراکز شکوفایی یکی یکی شکل گرفته و مورد توجه قرار می‌گیرند.